- W poprzednim wpisie było o mechanizmie „wewnętrznego rusztowania”, który stanowi podstawę pracy naszego ciała. Nadrób ten wpis, żeby nie pominąć tych kluczowych informacji.
- W tym poście znajdziesz konkretną strategię działania w seplenieniu międzyzębowym i bocznym
Skąd się biorą napięcia kompensacyjne u pacjentów z wadami wymowy?
Wiemy już z poprzedniego wpisu, że wielu pacjentom może brakować mechanizmu „wewnętrznego rusztowania” – czyli stabilnego core. Powodów tego stanu rzeczy może być wiele, jednym z nich jest hipotonia mięśniowa, ale niezależnie od powodu – w momencie, kiedy rusztowanie zawodzi, ciało musi wypracować mechanizmy kompensacyjne, czyli przejąć zadanie stabilizacji.
Przykład:
Pilnowanie, aby głowa nie oparła się na klatce piersiowej zawsze wymaga odpowiedniego rozłożenia sił w ciele, aby to utrzymanie stabilnej głowy nie było wysiłkowe. Kiedy jednak „rusztowanie” pada, włączają się mechanizmy kompensacji, co obciąża tylną taśmę mięśniowo-powięziową i rzutuje też na mięśnie. Rykoszetem obrywają kark, potylica, MOS (mostkowo-obojczykowo-sutkowe). Ten dysbalans, zakorzeniony w słabym brzuchu, rozchodzi się po ciele niczym macki. Konsekwencje zachwiania jednej kwestii w ciele są szerokie. Dlatego Ty sam musisz badać i palpować szeroko!
Jak temu zapobiegać? Jak przerwać/ zmodyfikować ten stan rzeczy?
Silne mięśnie brzucha powodują, że ryzyko powstania dysbalansu maleje. Oczywiście nie jest to takie zero-jedynkowe, ale upraszczając tematy, prawdopodobieństwo może być mniejsze.
Dla Ciebie, jako specjalisty korygującego różne zaburzenia miofunkcjonalne, oznacza to, że ryzyko/częstotliwość występowania napięć i asymetrii maleje. Jeśli nie ma problemu z core – może nie dojść do różnego rodzaju asymetrii, napięć. Jeśli pracujemy nad core – pogłębianie się tego problemu może zostać przyblokowane i zastąpione nowymi lepszymi wzorcami ruchu.
Ważne: Wiele logopedów myśli, że jak dziecko ma diagnozę hipotonii mięśniowej, to wszystko jest w ciele osłabione i nic nie trzeba rozluźniać. Albo że jak są asymetrie i one powodują napięcia, to na pewno nie ma hipotonii mięśniowej albo nie ma osłabionego brzucha. To nie jest takie proste i oczywiste, więc zachęcam do skrupulatnej nauki rozróżniania palpacyjnego napięć i osłabień.
Wnioski praktyczne:
W momencie, kiedy widzisz problemy z siłą, napięciem warg, języka, policzków, widzisz duże ślinienie, nieaktywną w oddychaniu 360 przeponę, oddychanie ustami, nieprawidłową PSJ itp. (większość objawów z seplenienia międzyzębowego), to to nie musi być wynik hipotonii mięśniowej, a kwestia gorszego aktywizowania core do odpowiedniej pracy (pisząc skrótowo) i biorąc pod uwagę to, co napisałam wyżej –
z dużym prawdopodobieństwem będą tu współwystępować pewne kompensacyjne napięcia, np. na szyi.
Warto sobie tutaj zadać pytania:
– czy brzuch wymaga wzmocnienia?
oraz
– czy umiem rozpoznać objawowo, kiedy tak jest?
Jako logopedzi nie musimy robić tego precyzyjnie. Dla dobra pacjenta wystarczy, abyśmy mniej więcej umieli rozpoznawać objawy hipotonii mięśniowej czy osłabionego core, aby umieć pokierować dalszą ścieżką diagnostyczną tego pacjenta.
Moja strategia: Ja osobiście wolę założyć na podstawie objawów (które wyżej wymieniałam, jak np. oddychanie ustami), że prawdopodobnie problem z core występuje, niż zakładać, że nie – i później wywoływać głoski bez odpowiednich warunków progowych.
Jeśli brzuch wymaga wzmocnienia:
– aktywizuję brzuch do lepszej pracy (4-6 tyg.) – inspiruję się chociażby jogą
– rozluźniam globalnie struktury, które wymagają rozluźnienia.
Przykładowy plan aktywizujący core: TU.
Tak jest w przypadku międzyzębowości (w uproszczeniu).
A jak w przypadku boczności? Napięcia również występują, tyle że częściowo przynoszą nieco inne skutki.
Nie martw się jednak tym faktem, że jest nieco inaczej, bo podstawą Twoich działań i tak jest palpacja. (Mięśnie musisz przebadać/ przepalpować szeroko). Sprawdzasz, co jest napięte i na tym działasz – niezależnie, czy to jest międzyzębowość, czy boczność.
Czy umiesz palpować? Znasz się dobrze na mięśniówce? Skomentuj ten post, jeśli potrzebujesz materiałów w tym zakresie.
📌 Zapamiętaj i weź ze sobą:
- Brak „wewnętrznego rusztowania” (core) – np. z powodu hipotonii mięśniowej- zmusza ciało do uruchomienia napięć kompensacyjnych (przejęcia stabilizacji przez inne mięśnie, np. kark, potylicę, szyję/MOSy).
- Aktywny brzuch to podstawa – zmniejsza ryzyko powstawania asymetrii oraz napięć kompensacyjnych w ciele.
- To, co osłabione vs to, co kompensuje – wiotkie wargi i język, ślinienie, oddychanie ustami czy nieaktywna przepona bardzo często współwystępują z napięciami kompensacyjnymi, np. na szyi.
- Strategia działania: przy międzyzębowości najpierw aktywizuj brzuch (przez 4–6 tygodni), a następnie rozluźniaj przeciążone struktury. Przykładowy plan aktywizujący core: TU.
- Klucz to palpacja – niezależnie od tego, czy pracujesz z międzyzębowością, czy z bocznością, zawsze bazuj na palpacji: sprawdzasz, co jest napięte i na tym działasz.